Widzę, że komuś dzieje się krzywda.

Poradnik reagowania, wsparcia i pomocy — materiał towarzyszący warsztatom cyklu SENSytywne rozmowy

Nie potrzebujesz pewności, żeby zapytać.

Nie musisz wiedzieć, czy to już przemoc. Nie musisz mieć dowodów ani być czyjąś rodziną. Wystarczy, że coś Cię niepokoi. Ten materiał uzupełnia ćwiczone na warsztacie sposoby empatycznego reagowania o wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i dostępnej pomocy. Dotyczy przemocy domowej, ale też krzywdzenia w grupie, w pracy, w miejscu publicznym i w internecie.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia — dzwoń pod 112. Wskazówki na tej stronie dotyczą sytuacji, w których jest czas na rozmowę.

Dlaczego trudno zareagować

Boisz się pomyłki. Boisz się agresji. Myślisz, że ktoś inny pomoże albo że to nie Twoja sprawa. Nie wiesz, co powiedzieć. To zrozumiałe. Nie musisz rozwiązać całej sytuacji — możesz zacząć od jednej małej, bezpiecznej rzeczy: pytania na osobności albo poproszenia kogoś o pomoc.

Cztery zdania, od których można zacząć

Rozmawiaj na osobności i upewnij się, że kontakt jest bezpieczny — osoba stosująca przemoc może kontrolować telefon i wiadomości.

— „Martwię się o Ciebie. Jeśli chcesz, możemy porozmawiać."

— „Jak się masz? Pytam naprawdę."

— „Czego teraz potrzebujesz? Jak mogę pomóc?"

— „Jestem obok. Kiedy będziesz mnie potrzebować, jestem."

Co pomaga, a co zamyka rozmowę

Co pomaga

— Pytaj, zamiast zakładać.

— Nazywaj fakt, nie osobę: „słyszę krzyki zza ściany", a nie „to przemocowiec".

— Uwierz w to, co słyszysz. Nie żądaj dowodów i nie przesłuchuj — pytaj o to, co potrzebne do pomocy: czy teraz jest bezpiecznie, czy potrzebna jest pomoc medyczna.

— Uzgodnij, co możesz i chcesz zaoferować — i tego się trzymaj.

— Zostaw otwarte drzwi: „gdybyś kiedyś potrzebował(a), jestem".

— Nie spiesz się. Wyjście z przemocy jest zwykle procesem, nie jedną decyzją.

Co zamyka

— „Dlaczego się jeszcze stamtąd nie wyprowadzisz?"

— „Ja bym tego nie wytrzymał(a)."

— „Na pewno przesadzasz, przecież to dobry człowiek."

— „Zgłoszę to za Ciebie" — bez rozmowy o tym, co to zmieni.

— „Musicie to sobie wyjaśnić" — namawianie do konfrontacji albo godzenia stron.

— Warunki: „pomogę Ci, ale tylko jeśli odejdziesz".

Gdy słyszysz „to nic takiego"

To częsta odpowiedź. Nie potwierdza przemocy i jej nie wyklucza — nie traktuj jej jako dowodu w żadną stronę. Nie naciskaj. Powiedz jedno zdanie i je zostaw: „Dobrze. Gdybyś kiedykolwiek potrzebował(a) pogadać — jestem". Utrzymuj zwykły kontakt, jeśli ta osoba tego chce. Na konkretne zagrożenie reaguj niezależnie od tego, czy chce rozmawiać.

Zadbaj też o siebie

Towarzyszenie komuś, kto doznaje krzywdy, jest obciążające. Nie musisz być pod telefonem całą dobę ani być jedyną osobą, która pomaga. Nie odpowiadasz za przemoc ani za cudze decyzje. Nie musisz znać idealnych słów — uważna, niedoskonała pomoc też jest pomocą. Możesz też zadzwonić po wsparcie dla siebie: Niebieska Linia i Linia Pomocy Pokrzywdzonym przyjmują również osoby, które są świadkami.

Co mogę zrobić

Różne sposoby reagowania, zależnie od sytuacji — nie kolejność postępowania.

Gdy ktoś opowiada mi o tym, co już było

To najczęstsza sytuacja przy bliskiej osobie. Nie musisz zrobić tego idealnie — wystarczy uważnie.

Zadbaj o warunki	Na osobności, bez osoby, której dotyczy obawa. Zapytaj: „Czy teraz możesz bezpiecznie rozmawiać?". Ustal, kiedy i jak możesz się odezwać.
Słuchaj i uwierz	„Dziękuję, że mi mówisz. Wierzę Ci. To nie Twoja wina." Nie żądaj dowodów, nie przesłuchuj, nie porównuj z własnymi doświadczeniami.
Zapytaj o bezpieczeństwo	„Czy jesteś teraz w bezpiecznym miejscu? Czy potrzebujesz pomocy medycznej?" Takie pytania można zadać — służą pomocy, nie sprawdzaniu.
Zapytaj, czego potrzebuje	„Czego potrzebujesz ode mnie w tej chwili?" Odpowiedź może być „nie wiem" — to też jest odpowiedź.
Zaproponuj jeden możliwy krok	„Mogę posiedzieć z Tobą, kiedy zadzwonisz", „Jeśli chcesz, pójdę z Tobą". Uzgodnij pomoc w granicach tego, co możesz i chcesz dać. Jeśli ta osoba chce planować dalej — planujcie razem. Nie wymuszaj odejścia i nie uzależniaj od tego wsparcia.
Zapamiętaj, kiedy to było	Możesz zapytać, czy wolno zapisać najważniejsze informacje, albo zanotować je później. Dyskretnie, dla siebie, oddzielając to, co usłyszałeś/-aś, od własnych wniosków. Pamięć zaciera się szybciej, niż się wydaje, a jeśli ta osoba kiedyś zdecyduje się coś zrobić, to, że ktoś pamięta, kiedy i co, może się jej wtedy przydać.
Wróć za kilka dni	Nie znikaj po rozmowie. Podtrzymuj kontakt w sposób, który uzgodniliście i który jest bezpieczny — choćby krótką wiadomością: „myślę o Tobie, jestem".

Gdy chodzi o dziecko

Gdy dziecko opowiada Ci o przemocy — wobec siebie albo o tym, co dzieje się w domu — potraktuj to poważnie. Powiedz, że dobrze zrobiło, mówiąc, i że to nie jego wina. Nie przesłuchuj, nie podpowiadaj odpowiedzi, nie prowadź własnego dochodzenia. Nie obiecuj całkowitej tajemnicy — wyjaśnij, że zwrócisz się do osób, które pomogą zadbać o jego bezpieczeństwo. Dziecko, które jest świadkiem przemocy domowej, ustawa również uznaje za osobę jej doznającą.

W bezpośrednim zagrożeniu — 112. W innych sytuacjach informację przekaż ośrodkowi pomocy społecznej, policji lub szkole. O sytuacji wymagającej ochrony dziecka ma obowiązek zawiadomić sąd rodzinny każda osoba, która o niej wie.

Co mogę zrobić — gdy widzę coś na własne oczy

Pięć sposobów

Dobierz do sytuacji i do własnego bezpieczeństwa. Przy bezpośrednim zagrożeniu żaden z nich nie zastępuje wezwania pomocy.

Odwrócić uwagę	Jeśli jest bezpiecznie, zwróć się do osoby zaczepianej z neutralnym pytaniem — o godzinę, o trasę autobusu. Możesz zaproponować przejście w inne miejsce. Nie wdawaj się w spór z osobą krzywdzącą.
Poprosić konkretną osobę	Kierowcę, ochronę, osobę prowadzącą spotkanie, kogoś, kto stoi obok: „Czy może pan/pani podejść ze mną? Ktoś tu zaczepia pasażerkę". Powiedz, jakiej pomocy potrzebujesz. Nie musisz działać sam(a).
Zareagować wprost	Tylko jeśli oceniasz, że nie zwiększy to zagrożenia: „Nie ma mojej zgody na takie komentarze. Proszę przestać!". Nazwij zachowanie, bez obrażania i bez dyskusji. Skup się na osobie krzywdzonej, nie na krzywdzącej.
Wrócić później	Podejdź na osobności: „To, co się stało, nie było w porządku. Czy mogę jakoś pomóc?". Zaproponuj towarzystwo, bezpieczne miejsce albo wspólny kontakt z pomocą. Nie wymagaj opowiedzenia całej historii.
Zachować informacje	Najpierw sprawdź, czy ktoś już pomaga — dokumentowanie nie zastępuje pomocy i nie może zwiększać zagrożenia. Jeśli jest bezpiecznie, zanotuj datę, miejsce, przebieg i dokładne słowa; oddziel to, co widzisz, od tego, co ktoś Ci przekazał. Nagrań nie publikuj i nie rozsyłaj. O przekazaniu materiału służbom porozmawiaj z osobą, której dotyczy.

Jeśli trwa bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia

— Dzwoń pod 112 z bezpiecznego miejsca. Nie wchodź między osoby, nie próbuj odbierać narzędzia.

— Powiedz: dokładny adres, co widzisz lub słyszysz, czy są ranni, dzieci, broń. Oddziel to, co widzisz, od tego, co przypuszczasz.

— Po wszystkim zapisz sobie datę, godzinę i przebieg. Służby mogą poprosić Cię o relację.

Jak może przejawiać się przemoc

Przykłady tego, co bywa widoczne z zewnątrz. Zmęczenie, ubranie czy odwołane spotkanie same o niczym nie przesądzają. Ale nie trzeba czekać na powtórzenie: jedno zdarzenie, które Cię niepokoi, wystarcza, żeby zapytać — przemoc bywa też jednorazowa.

Fizyczna	Siniaki i otarcia tłumaczone wypadkami, ślady na szyi lub nadgarstkach. Strach przed powrotem do domu.
Psychiczna	Poniżanie i wyśmiewanie przy innych. Groźby: odebrania dzieci, wyrzucenia z domu, ujawnienia czegoś. Odcinanie od rodziny i znajomych.
Seksualna	Wyraźna sztywność lub opór przy dotyku partnera, ślady obrażeń na ciele niewyjaśnione inaczej, unikanie tematów intymności lub nagła, silna zmiana w zachowaniu i ubiorze (np. zasłanianie ciała). Czasem: komentarze o ciele lub o „obowiązkach" przy innych, presja przedstawiana jako żart.
Ekonomiczna	Brak dostępu do wspólnych pieniędzy. Rozliczanie się z każdego wydatku. Zakaz pracy albo odbieranie zarobków. Długi zaciągane bez wiedzy drugiej osoby.
Z użyciem telefonu i internetu	Przeglądanie cudzego telefonu, wymaganie haseł, aplikacje lokalizujące, kilkadziesiąt telefonów dziennie. Publikowanie zdjęć lub treści bez zgody.
Zaniedbanie osoby zależnej	Pozbawianie leków, jedzenia, opieki lub kontaktu z lekarzem — wobec dziecka, osoby starszej, chorej lub z niepełnosprawnością.

Te same formy pojawiają się poza domem — w grupie, w pracy, w miejscu publicznym i w internecie: upokarzające komentarze przy innych, celowe wykluczanie, zaczepki na ulicy lub w autobusie, nękanie online, rozsyłanie intymnych treści bez zgody.

Każda z tych form może powodować poważną krzywdę — także ta, która nie zostawia śladów fizycznych. To, jak pilnie reagować, zależy od konkretnej sytuacji, nie od rodzaju przemocy.

Jak pilnie reagować

Trzy pytania, które pomagają ocenić sytuację i wybrać sposób działania. To nie jest narzędzie oceny ryzyka — to podpowiedź dla osoby, która patrzy z zewnątrz.

Pytanie	Co może na to wskazywać	Co robisz
Czy zagrożenie trwa teraz?	— Ktoś jest właśnie atakowany, duszony, przetrzymywany — albo słyszysz groźbę, która może zostać zaraz spełniona. — Ktoś jest ranny, nie może oddychać, traci przytomność. — Trwa próba samobójcza albo ktoś bezpośrednio jej grozi.	Dzwoń pod 112 — z bezpiecznego miejsca, bez czekania na zgodę osoby zagrożonej. Nie wchodź między osoby i nie próbuj odbierać narzędzia.
Czy potrzebna jest pilna konsultacja?	— Słyszysz o groźbach zabójstwa, o duszeniu — także wcześniejszym — o broni w domu albo o groźbach jej użycia. — Ta osoba mówi, że boi się o życie, albo że druga strona „jest zdolna do wszystkiego". — Przemoc się nasila: to, co było raz na kilka miesięcy, dzieje się co tydzień; od słów przeszło do rękoczynów. — Osoba stosująca przemoc była już karana za przemoc albo groziła samobójstwem.	Jeśli zagrożenie jest bezpośrednie albo obawiasz się, że groźba może zostać zaraz spełniona — 112. W pozostałych przypadkach nie czekaj na kolejny raz: jeszcze dziś zaproponuj wspólny telefon pod 800 120 002 albo 116 006, albo kontakt z POIK. Zapytaj, czy ma dokąd pójść, gdyby trzeba było wyjść z domu w nocy. Po niedawnym duszeniu potrzebna jest pilna ocena lekarska — brak śladów nie wyklucza obrażeń.
Czy zaczynam od bezpiecznej rozmowy?	— Kontrola: rozliczanie z pieniędzy, czasu, kontaktów, telefonu. — Izolacja: coraz rzadziej się widujecie, spotkania odwoływane w ostatniej chwili, „nie mogę" bez pozwolenia. — Poniżanie przy ludziach, „dla żartu", coraz częściej. — Zmiana w tej osobie: cichsza, zmęczona, spięta przy telefonie. „Muszę zapytać", zanim się umówi. Mówi o sobie: „przesadzam", „jestem beznadziejna".	Tak. Zapytaj na osobności, jak jest naprawdę — zdania są na stronie 1. Utrzymuj kontakt, zostaw jeden uzgodniony numer. Sam(a) też możesz zadzwonić do Niebieskiej Linii i zapytać, jak dalej pomagać.

Te same sytuacje wymagają szybszej reakcji, gdy dzieją się w trakcie rozstania albo dotyczą osoby w ciąży, starszej, z niepełnosprawnością lub zależnej od drugiej strony.

Nie musisz umieć odpowiedzieć na te pytania, żeby zapytać. A jeśli się wahasz — wybierz pilniejszą reakcję.

Zgłaszanie a sprawczość

Zgłoszenie przemocy nie wymaga zgody osoby, która jej doznaje. Każda osoba może zawiadomić policję lub prokuraturę o podejrzeniu przestępstwa, a procedura „Niebieskiej Karty" może zostać wszczęta także na skutek zgłoszenia świadka. To dwie różne drogi: zawiadomienie może prowadzić do postępowania karnego, Niebieska Karta jest procedurą pomocy i ochrony.

Poszanowanie sprawczości nie oznacza zakazu zgłaszania. Oznacza, że — jeśli nie trwa bezpośrednie zagrożenie i jeśli to bezpieczne — rozmawiasz z tą osobą o swoich zamiarach i o tym, co zgłoszenie może zmienić, zanim to zrobisz. Wątpliwości możesz skonsultować z Niebieską Linią.

Gdzie zadzwonić

Ułożone według sytuacji, nie według instytucji. Konsultacje w wymienionych miejscach są bezpłatne. Numery zaczynające się od 800 i 116 są bezpłatne; połączenia z numerami stacjonarnymi i komórkowymi — według taryfy operatora.

Trwa bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia	112 — zawsze, o każdej porze.
Chcę się poradzić, zanim cokolwiek zrobię	116 006 — Linia Pomocy Pokrzywdzonym, całą dobę, bezpłatnie (numer alternatywny: 222 309 900). Dyżurują prawnicy i psycholożki. Także dla osób, które są świadkami. 800 120 002 — Niebieska Linia, całą dobę. Dla osób doznających przemocy domowej i dla świadków — konsultacja, jak zareagować.
Ta osoba chce rozmawiać, ale nie chce nic zgłaszać	888 88 33 88 — Feminoteka, pn–pt 11:00–19:00, dla kobiet i dziewcząt od 15 lat (po ukraińsku i rosyjsku: 888 88 79 88, pn i śr 14:00–19:00). 800 107 777 — Centrum Praw Kobiet, całą dobę, dla kobiet (dyżur prawny wt 17:00–20:30). W sprawach przemocy wobec mężczyzn lub dzieci — Niebieska Linia 800 120 002.
Potrzebuje wsparcia psychologicznego	POIK — Powiatowy Ośrodek Interwencji Kryzysowej, 22 757 68 20. Bezpłatnie, bez skierowania, dla mieszkańców powiatu; zadzwoń, aby uzgodnić konsultację. Punkty: Piaseczno, ul. Kościuszki 9 • Piaseczno, ul. Szkolna 20 • Łazy, ul. Łączności 2G — pn–pt 8:00–20:00. Mieszkańcy gminy Piaseczno mogą też umówić się z psychologiem w MGOPS — bezpłatnie, bez skierowania: 22 756 72 63, ul. Świętojańska 5A.
Potrzebuje wyjść z domu dzisiaj	POIK Góra Kalwaria, ul. Księdza Sajny 2A — placówka czynna całą dobę, 7 dni w tygodniu. W sprawie przyjęcia do hostelu dla osób doznających przemocy i dostępności miejsc dzwoń: 22 736 31 21.
Chce uruchomić Niebieską Kartę	Procedurę wszczynają uprawnieni przedstawiciele m.in. pomocy społecznej, policji, ochrony zdrowia i oświaty. Najprościej: ośrodek pomocy społecznej w swojej gminie albo komisariat. W Piasecznie: MGOPS, ul. Świętojańska 5A, 22 756 72 63. OPS może też zorganizować schronienie, wizytę sprawdzającą bezpieczeństwo, asystenta rodziny i poradę prawną dla osób, których sprawę prowadzi.
Potrzebuje porady prawnej, a nie stać jej lub go na prawnika	Nieodpłatna pomoc prawna — dziewięć punktów w powiecie. Porada, nie reprezentacja — nikt z punktu nie zostanie pełnomocnikiem; o pełnomocnika z urzędu wnosi się osobno w sądzie. Zapisy: 22 756 62 54 wewn. 215 (9:00–15:30) lub wewn. 196 (10:00–13:00), albo infopomoc@npp.piaseczno.pl Adresy i godziny dyżurów: bip.piaseczno.pl/artykul/punkty-swiadczenia-nieodplatnej-pomocy-prawnej
Kryzys psychiczny	Centrum Zdrowia Psychicznego — pomoc psychiatryczna i psychologiczna dla dorosłych, bez skierowania: EZRA UKSW, ul. Powstańców Warszawy 29 — 22 150 12 32 • CZP Piaseczno, ul. K. Jarząbka 26 — 22 150 17 77. O tryb i terminy przyjęć pytaj telefonicznie.

Jeśli czytasz to i myślisz o sobie

Niebieska Linia, Linia Pomocy Pokrzywdzonym i POIK są także dla Ciebie. Nie musisz nazywać tego, co się dzieje, przemocą, żeby zadzwonić — i nie musisz być na nic zdecydowan(a), żeby porozmawiać.

Źródła i podstawy prawne

Materiał edukacyjny — nie porada prawna i nie narzędzie profesjonalnej oceny ryzyka. Formy przemocy — opracowanie własne na podstawie art. 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Sygnały wymagające pilnej konsultacji — na podstawie Kwestionariusza szacowania ryzyka zagrożenia życia lub zdrowia (zał. 2 do rozporządzenia MSWiA, Dz.U. 2023 poz. 1613) oraz Danger Assessment J. Campbell, uproszczone do potrzeb osoby postronnej. Pięć sposobów reakcji — model „5D" Right To Be. Przyjmowanie relacji — Women's Aid / National Domestic Abuse Helpline i 1800RESPECT. Zalecenia dla świadków — gov.pl: Sprawdź, co zrobić, jeśli jesteś świadkiem przemocy w rodzinie oraz Niebieska Linia IPZ — dla świadków. Duszenie — NHS inform: Non-fatal strangulation.

Kontakty: Niebieska Linia 800 120 002 • Linia Pomocy Pokrzywdzonym 116 006 • POIK • Feminoteka • Centrum Praw Kobiet • MGOPS Piaseczno • nieodpłatna pomoc prawna — punkty.

Podstawy prawne: art. 572 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (zawiadomienie sądu opiekuńczego); art. 304 § 1 i art. 305 Kodeksu postępowania karnego (zawiadomienie o przestępstwie przez każdą osobę; postanowienie o wszczęciu albo odmowie); ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej — art. 12 ust. 2 (powinność zawiadomienia przez świadka), art. 9a i 9d (podmioty uprawnione i procedura „Niebieskie Karty" bez zgody osoby doznającej, także na skutek zgłoszenia świadka), art. 2 ust. 2 (małoletni świadek przemocy domowej jako osoba jej doznająca).

Dane teleadresowe z 22 września 2026 r. — przed wizytą warto potwierdzić godziny telefonicznie.

Fundacja KOBEL – Kobiety Bez Lęku • Biblioteka Publiczna w Piasecznie • Piaseczyńska Rada Kobiet

Numery, które warto mieć w telefonie

112	bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia
116 006	Linia Pomocy Pokrzywdzonym, całą dobę
800 120 002	Niebieska Linia, całą dobę
22 757 68 20	POIK, powiat piaseczyński
888 88 33 88	Feminoteka, pn–pt 11:00–19:00

Konsultacje są bezpłatne; numery 800 i 116 — bezpłatne połączenie. Możesz zadzwonić, nawet jeśli nie wiesz, co powiedzieć.